Techniek mozaïekkunst

In de klassieke oudheid werd deze techniek al toegepast. Stukjes gekleurd natuursteen of glas (tesserae) werden gegroepeerd tot een afbeelding en in specie vastgezet. Op die manier werden vloeren, wanden en gewelven bekleed met mozaïek. Vooral veel mozaïekvloeren uit de oude Griekse en Romeinse culturen zijn bewaard gebleven.

Wereldberoemd zijn ook de mozaïeken uit de Byzantijnse kunst. Deze mozaïeken hadden veelal een religieus thema. De taferelen hebben een goudkleurige achtergrond. Deze kleur verwees naar een niet-aardse setting.

In de periode 1880-1930 werd de mozaïekkunst toegepast in de diverse neo-stijlen. Steeds vaker werd het mozaïek ook toegepast in niet-religieuze architectuur. Op de gevels prijken mozaïeken met contemporaine voorstellingen die gerelateerd zijn aan de aard van het gebouw.

Wanneer de mozaïeken in situ (op de bouwplaats zelf) vervaardigd worden, drukt de kunstenaar de tesserae direct in de specie. Het resultaat is dan een oppervlak dat niet geheel effen is. Het effect van lichtreflectie is dan ongelijkmatig, fonkelend. Wanneer het mozaïek in het atelier wordt gemaakt, dan worden de mozaïeksteentjes eerst op een vel papier geplakt. Dat vel papier met de steentjes wordt vervolgens overgebracht in de specie en daarna gevoegd. Het mozaïek bestaat vaak uit diverse panelen die later worden samengevoegd op de gevels, vloeren of wanden van het pand. Deze techniek is te herkennen aan het gladde oppervlak en de samenvoeging van panelen.

kerk moergestel atelierJan Dijker werkend aan een mozaïek, 1953. (Foto: F. Romanesco)

In de wederopbouwperiode herleefde de belangstelling voor mozaïekkunst. De mozaïeken werden vanaf de jaren zestig gemaakt met diverse materialen: tegels, scherven, kiezels, natuursteen en glas. Ook Jan Dijker vervaardigde niet alleen mozaïeken met traditionele kleine vierkante steentjes. Hij gebruikte scherven van aardewerk en porselein, kiezelstenen en zelfs hele kruiken. Na de jaren vijftig combineerde hij de mozaïekkunst met andere technieken. Deze mozaïeken zijn onder overige wandkunst te vinden.